معرفی ادگار هنری شاین (Edgar Henry Schein) از بنیانگذاران رفتار سازمانی و فرهنگ سازمانی
اطلاعات پایه:
- نام کامل: ادگار هنری شاین (Edgar Henry Schein)
- سال تولد – وفات: ۱۹۲۸ – ۲۰۲۳
- ملیت: آمریکایی
- دانشگاه / سازمان محل فعالیت:
- استاد برجسته و بازنشسته – MIT Sloan School of Management
- حوزه تخصصی:
- فرهنگ سازمانی (Organizational Culture)
- توسعه سازمانی (Organization Development)
- رفتار سازمانی
- رهبری
- مدیریت منابع انسانی از منظر انسانی و روانشناختی
- مشاوره سازمانی و فرایندمحور
معرفی کلی و جایگاه علمی:
ادگار شاین یکی از بنیانگذاران اصلی دانش رفتار سازمانی و فرهنگ سازمانی است و بدون اغراق، هیچ پژوهش جدی در حوزه منابع انسانی، رهبری یا توسعه سازمانی را نمیتوان یافت که به نظریات او ارجاع ندهد.
اگر دیو اولریش منابع انسانی را به سطح استراتژی ارتقا داد، ادگار شاین منابع انسانی را به سطح معنا، فرهنگ و ذهنیت انسانی در سازمان رساند.
شاین با تلفیق:
- روانشناسی
- جامعهشناسی
- مدیریت
- انسانشناسی سازمانی
نشان داد که موفقیت یا شکست HR، بیش از هر چیز در فرهنگ سازمانی ریشه دارد، نه صرفاً در سیاستها، ساختارها یا فرایندها.
نظریههای کلیدی ارائه شده:
۱) مدل سهسطحی فرهنگ سازمانی (Schein’s Organizational Culture Model)
مهمترین و پرارجاعترین نظریه شاین.
سه سطح فرهنگ:
مصنوعات (Artifacts)
- رفتارها، نمادها، زبان، ساختارها، آیینها
ارزشهای اعلامشده (Espoused Values)
- استراتژیها، اهداف، شعارها
فرضیات بنیادی (Basic Underlying Assumptions)
- باورهای ناخودآگاه و عمیق که رفتار واقعی را شکل میدهند
تعریف علمی:
فرهنگ مجموعهای از فرضیات مشترک آموختهشده است که تعیین میکند افراد چگونه فکر میکنند، احساس میکنند و عمل میکنند.
کاربرد در HR:
- تحلیل ریشهای تعارضها
- مدیریت تغییر سازمانی
- طراحی برنامههای توسعه فرهنگ
- همسوسازی ارزشها با رفتار واقعی کارکنان
۲) Career Anchors – لنگرهای مسیر شغلی
شاین نشان داد افراد تصمیمات شغلی خود را بر اساس لنگرهای درونی پایدار میگیرند، نه صرفاً حقوق یا عنوان شغلی.
لنگرهای معروف:
- امنیت و ثبات
- استقلال
- شایستگی فنی
- مدیریت عمومی
- خلاقیت کارآفرینانه
- خدمت و ارزشها
- سبک زندگی
کاربرد در منابع انسانی:
- طراحی مسیر شغلی
- جانشینپروری
- حفظ و نگهداشت استعدادها
- کوچینگ شغلی
۳) Process Consultation – مشاوره فرایندمحور
شاین مخالف مشاوره دستوری است و معتقد است:
«سازمان باید خودش یاد بگیرد مشکل را بفهمد و حل کند.»
اصول:
- مشاور بهجای نسخه دادن، سؤال میپرسد
- تمرکز بر فرایندهای انسانی (ارتباط، اعتماد، قدرت)
- یادگیری سازمانی پایدار
کاربرد:
- توسعه سازمانی (OD)
- تغییر فرهنگ
- بهبود روابط مدیر–کارمند
۴) Humble Leadership & Humble Inquiry – رهبری فروتنانه
شاین در سالهای پایانی عمر، مفهوم رهبری مبتنی بر فروتنی و پرسشگری واقعی را توسعه داد.
کاربرد در HR و رهبری:
- افزایش اعتماد سازمانی
- بهبود گفتوگوهای مدیریتی
- ارتقای امنیت روانی (Psychological Safety)
آثار شاخص:
کتاب ها:
۱) Organizational Culture and Leadership
- مهمترین کتاب تاریخ فرهنگ سازمانی
- اهمیت: مرجع اصلی در HR، رهبری و OD
- کاربرد: تحلیل، تشخیص و تغییر فرهنگ
۲) Career Anchors (1978)
- پایه علمی مدیریت مسیر شغلی
- مرجع اصلی در Talent Management
۳) Process Consultation (1969)
- بنیان نظری مشاوره سازمانی انسانی
۴) Humble Inquiry (2013)
- رهبری مبتنی بر پرسش، نه دستور
۵) Humble Leadership (2018)
- رهبری در دنیای پیچیده و بینرشتهای
مقالات شاخص
۱) Organizational Culture and HR Strategy – MIT Sloan
۲) Why Culture Eats Strategy – Sloan Review
- نقش فرهنگ در شکست استراتژیها
۳) Leadership and Learning – HBR
نقدها و محدودیتها:
نقاط قوت:
- عمق نظری بسیار بالا
- نگاه انسانی و سیستمی
- ماندگاری نظریهها در طول زمان
نقدها:
- اجرای تغییر فرهنگ زمانبر است
- اندازهگیری کمی دشوار
- نیازمند بلوغ مدیریتی بالا
جمعبندی ارزش مطالعه آثار شاین:
ادگار شاین برای کسانی ضروری است که میخواهند HR را عمیق، انسانی و ریشهای بفهمند، نه صرفاً ابزارمحور.
مناسب برای:
- مدیران منابع انسانی ارشد
- مشاوران سازمانی
- مدیران تغییر
- پژوهشگران رفتار سازمانی
تمایز اصلی: تمرکز بر ذهنیت، باور و فرهنگ بهعنوان قلب واقعی منابع انسانی.
چند نقلقول مهم و الهامبخش از ادگار شاین:
"Culture eats strategy for breakfast"
«فرهنگ، استراتژی را می بلعد!»
***
“The only thing of real importance that leaders do is create and manage culture”
«تنها کار مهمی که رهبران انجام می دهند، خلق و مدیریت کردن فرهنگ است.»
***
".Learning happens when anxiety is managed"
«یادگیری زمانی اتفاق میافتد که اضطراب مدیریت شود.»
***
“.Helping is a relationship, not a transaction”
«کمک کردن یک رابطه است؛ نه یک معامله.»
***
".Real leadership begins with humility"
«رهبری واقعی با فروتنی آغاز میشود.»
استاد
اعضای هیئت علمی
